Fruitkwekerij “De Verbouwde Hoeve”: de familie Nijs schreef geschiedenis

Peter Crombecq
1 dag geleden
9 minuten om te lezen

Hoeve Nijs, het centrum van Fruitkwekerij ‘De Verbouwde Hoeve’, hoorde thuis in Bokrijk en de fruitbomen waren geworteld in de Edegemse grond.

Vandaag is de hoeve niet in Bokrijk en de fruitbomen zijn uitgetrokken.

Maar niet in onze herinneringen.

Dit verhaal is een deel van het volledige historische verhaal. Het volledige verhaal gaat uitgebreider in op de historiek en staat boordevol anekdotes van de kleinkinderen die op de hoeve speelden en sliepen, en herinneringen delen die nostalgisch, herkenbaar en ontzettend leuk zijn.

Volg deze link voor de volledige versie.

Het gehucht De Verbrande Hoeve

Een paar eeuwen terug bestond Edegem uit het centrum rond de kerk en een aantal gehuchten, zeg maar een cluster van een paar boerderijen of een kasteel. Zo was er in het noorden van Edegem, aan de grens met Wilrijk, een gehucht genaamd De Verbrande Hoeve (ook Verbaerde Hoeve), een gehucht dat bestond uit zeven boerderijen. De geschiedenis van dit gehucht kan je lezen in 'Het Edegemse gehucht De Verbrande Hoeve, verzwolgen door de tijd'^[i]^,^[ii]. Die waren verbonden door de ‘Verbaerde Hoefschen Kerkweg’. Verbaerd is een verbastering van verbeerd; oud-Vlaams voor vergaan. De vergane of verbrande hoeve.

De naam ‘Verbaerde Hoefschen Kerkweg’ wordt in 1867 een officiële straatnaam: de Verbouwdehoevestraat.

De hoeve op de kadasterkaart van 1806 (perceel 125). (Historisch Archief Edegem).

De meest westelijke hoeve, in de 19^de eeuw afgelegen en moeilijk toegankelijk, zal in de 20^ste eeuw erg bekend worden als Hoeve Nijs, Verbouwdehoevestraat 2, perceel 125. De hoeve bestond reeds in 1793, toen landbouwer Pierre Andries er kwam wonen^[iii].

Verdedigingsgordel verdeeld perceel

Op de kadasterkaart van Popp anno 1870 zien we de percelen 10, 11 en 12 staan, de basis van de fruitkwekerij van Nijs. Rechts schuin erboven drie andere hoeven van het gehucht De Verbrande Hoeve. (Geopunt)

In 1913 werd er een bijzonder ingrijpend onteigeningsplan goedgekeurd om de verdedigingsgordel rond Antwerpen uit te breiden, de forten te verbinden en die weg te versterken met redoutes. Die verbinding liep midden door de percelen 10 en 11, een enorme ingreep die decennialang zijn sporen zal nalaten.

Het perceel 10 dat doormidden gesneden werd en perceel 11 dat nagenoeg verdween. (Historisch Archief Edegem)

In 1948 zijn de ingrepen van 1913 nog altijd duidelijk te zien. Redoute 10 en een stuk van de brede verbindingweg die niet gerealiseerd werd. De Verbouwdehoevestraat, die vertrekt van de Mariënlaan, de Dubbelhoeve van Janssens-Dom met huisnummers 1 en 3 passeert, vervolgens ook de met water omringde hoeve van Torfs op nummer 5 en verder loopt tot voorbij Hoeve Nijs (nummer 2), is nog duidelijk zichtbaar. De Ingenieur Haesaertslaan was nog niet aangelegd. (Historisch Archief Edegem, orthofoto 1948)

Hoeve Nijs

Een landbouwer genaamd Jef Nijs

Ene Jef Nijs werkte op een boerderij aan de Boomsesteenweg en leerde er juffrouw Stoop kennen, eigenares van de hoeve aan de Verbouwdehoevestraat 2. Die vroeg of hij geïnteresseerd was in het pachten van de hoeve. Jef hapte toe en zou er 41 jaar blijven.

Enkel die leden van de familie werden in de genealogie opgenomen die genoemd en/of betrokken zijn bij dit verhaal. (PetCro)

Jef Nijs en Maria Briers trouwden in Varendonk op 27 december 1922 en kwamen op 4 december 1929 met hun twee kinderen Delphine en Frans naar Edegem. In Edegem kwamen er nog een zoon en een dochter bij: Charel en Leonie.

Links: de familie Nijs, net aangekomen in Edegem met Delphine en Frans; rechts Jef Nijs met zijn buizerd en de familiehond Frits. (Collectie Steynen)

Jef Nijs en Maria Briers met rechts onderaan kleinzoon Ward die een nieuwjaarsbrief voorleest. Collectie Steynen en Historisch Archief Edegem)

Jef wilde in Edegem een fruitkwekerij opstarten. Met laagstammige fruitbomen. En die groeien traag. Vijf tot tien jaar voor ze volwaardige vruchten afleveren. Wat Jef in de tussentijd gedaan heeft, is niet goed geweten. Hij was een landbouwer, in Edegem ook ingeschreven als hovenier; stak hij hier en daar een handje toe? Of werkte hij een tijd in de mijnen, zoals in de familie de ronde doet?

De naam stond in ieder geval vast: Fruitkwekerij ‘De Verbouwde Hoeve’.

Fruitkwekerij ‘De Verbouwde Hoeve’ in volle actie. (Collectie Ward Nijs[iv]) — Fruitkwekerij ‘De Verbouwde Hoeve’ in volle actie. (Collectie Ward Nijs^[iv])

Feit is dat op het gesplitste perceel, waar de verbindingsroute tussen redoute 10 en 11 liep, en vandaag de Ingenieur Haesaertslaan loopt, boven en onder twee fruitgaarden tot ontplooiing kwamen, door de familie genoemd de Kleine Hof en de Grote Hof. En ze wonnen er ook prijzen mee, onder meer de Groote Gouden Medalie.

Frans en Charel waren voorbestemd om in het bedrijf te werken. En dat zouden ze ook doen zolang ze konden. De twee dochters, Delphine en Leonia, waren minder betrokken bij de fruitkwekerij.

In 1948, foto boven, ligt boven de verbindingsweg tussen de redoutes 10 en 11 de Kleine Hof en eronder de Grote Hof; in 1971, foto onder, is op de verbindingsweg de Ingenieur Haesaertslaan aangelegd en het zuidelijke stuk ervan verkaveld. (Historisch Archief Edegem & Geopunt)

*Een kunstwerkje van Maria Briers. (Collectie Steynen)*

Er werden allerlei fruitsoorten gekweekt, waaronder appelen, peren, pruimen, stekebezen, kersen en krieken. Ook vergeten soorten zoals rubens-, winterbanaan- en edison-appels, maar ook kanonballen en schudderkens. Charel Nijs^[v]: “Kanonballen zijn niets anders dan kweeperen. In de volksmond wordt gezegd dat ze een jaar na de oogst nog zo hard zijn dat je er een paard mee kunt doodslaan. Dat is uiteraard sterk overdreven, maar alleen gestoofd zijn ze eetbaar. Ze staan dan als 'warme kanonballen' op het menu, vandaar de bijnaam van de peer. Charel Nijs sprak ook van 'schudderkens'. Als er eens goed met de boom werd geschud, vielen de pruimpjes er vanzelf uit.”

Foxhond Frits en zijn kattenvriendje op wacht voor Hoeve Nijs. (Collectie Ward Nijs)

De verkavelingen

Toen duidelijker werd dat de gronden met de hoeve, de Kleine Hof en de Grote Hof verkaveld zouden worden, kocht de familie in de jaren 50 vier percelen grond (159-160-161-192) aan de Willem Kerricxstraat in Kattenbroeken (in 1986 werd het deel met huisnummers onder 60 hernoemd als Heihoefseweg 1 tot 30, wat ook de oude oorspronkelijke naam was). Er werden in 1955 en 1956 laagstammige fruitbomen aangeplant die in de jaren 60 tot volle ontplooiing kwamen. Frans Nijs en Maria Van den Bergh bouwden een huis op de gronden in de Willem Kerricxstraat (vandaag Heihoefseweg 18) en verhuisden in 1959. Later zou ook zijn broer Charel met Jeanne Bettens dat doen, op de Heihoefseweg 20. Hun buren waren de bekende rozen- en boomkwekers Keersmaekers^[vi].

De zuidelijke percelen van Fruitkwekerij De Verbouwde Hoeve aan Kattenbroeken anno 1870 en 1971 (Heihoefseweg 18 tot en met Willem Kerricxstraat 74 & Hubert Willemsstraat voorbij nummer 2 over de school). (Geopunt)

De nieuwe fruitgaarden werden de Nieuwe Hof (de aaneensluitende percelen 159-160-161) en de Plek (perceel 192) genoemd. Het grote gebouw achter het huis van Frans, waar de machines en de fruitvoorraden werden bewaard, heette ’t Kot.

In De Nieuwe Hof en de Plek werden er enkel appelen en peren gekweekt. In het begin stonden er tussen de perenbomen enkele rijen stekelbessen.

De ingang van de Plek (perceel 192) aan de Heihoefseweg richting Prins Boudewijnlaan. (Historisch Archief Edegem)

*De broers Nijs, met Frans links en Charel rechts. (Collectie Steynen)*

Het oogstfeest was het hoogtepunt van het seizoen.

Met de vaste ploeg werd het einde van het seizoen gevierd. Er werden dan karikaturen van plukkers gemaakt en grappige verhalen verteld. Pannenkoeken konden vanzelfsprekend niet ontbreken. Maar er werd ook wijn gemaakt, van appels of stekelbessen bijvoorbeeld. Het fruitsap werd in dame-jeannes opgeslagen; dat begon spontaan te gisten. Wat geduld, filteren en je had een wijn van soms wel 19°. Die werd op flessen getrokken en geopend op het oogstfeest. De verhalen die zich nadien afspeelden, zijn niet voor publicatie vatbaar 😄.

Het einde van Hoeve Nijs

De evolutie van de verkaveling op de percelen 159-160-161 & 192 tussen 1970 en 1979. De Nieuwe Hof verdwijnt stilaan door verkavelingen; De Plek is nog intact. (Geopunt)

De verkavelingen van de percelen 10-11-12 gebeurden in een snel tempo. De Ingenieur Haesaertslaan werd in 1958 aangelegd op de verbindingsweg tussen de twee redoutes 10 en 11 en er werd verkaveld aan de zuidkant. Kort daarop, in 1959, werd de Valentina Le Delierstraat aangelegd (door de oudere bewoners onder ons nog altijd uitgesproken als Valentina Ledelierstraat - met lange ee - zoals ze oorspronkelijk ook heette), die uitkwam in de Ingenieur Haesaertslaan, recht tegenover Hoeve Nijs. Op dat moment waren de twee fruitgaarden nog intact. In 1970 werd de beslissing genomen om de straat Varenblok aan te leggen^[vii], dwars door de Grote Hof. Wat volgde was een verkaveling van de aangrenzende gronden, waardoor de Grote Hof volledig verdween. De Kleine Hof was intussen ook al voor de helft verkaveld en die verkaveling schoof op richting de hoeve. In 1970 werd de hoeve verlaten en verhuisden de twee families. Jef Nijs en Maria Briers trokken in bij zoon Frans, die in de Heihoefseweg 18 woonde, zoon Charel Nijs en Jeanne Bettens ernaast, in nummer 20. Hoeve Nijs en het restant van de boomgaard werd door eigenaar Pierre Paul Stoop verkocht aan de gemeente, die er een verkeerspleintje voor de jeugd van maakte^[viii]. Later werd ook dat verkaveld.

Jef Nijs overleed op 22 november 1972, Maria Briers op 12 juni 1980.

Hoeve Nijs stond op wat anno 2026 Ingenieur Haesaertslaan 39 en 41 (grasland) is en de Kleine Hof liep door tot huisnummer 59.

De verkaveling sloeg ook toe op Kattenbroeken. In 1971 waren de fruitkwekerijen er nog volledig operationeel. Tussen 1971 en 1979 werden de percelen 159-160-161 tegen de Willem Kerricxstraat/Heihoefseweg verkaveld. Ook aan de zuidkant van de percelen verschijnen de eerste sportfaciliteiten, zoals voetbalvelden. De Nieuwe Hof verdween zo stilaan. Frans en Charel werden ook wat ouder; in 1987 werd de fruitkwekerij uiteindelijk stopgezet; er was geen opvolging.

En zo kwam een einde aan Fruitkwekerij “De Verbouwde Hoeve” van de familie Nijs, gevierd en alom bekend. Frans en Charel bleven met hun gezin in hun huizen aan de Heihoefseweg 18 en 20 wonen en Charel plantte zelfs nog een reeks fruitbomen.

De woning van het gezin van Frans en zijn ouders Jef Nijs en Maria Briers aan de Heihoefseweg 18 met achteraan ’t Kot. Ernaast stond het huis van Charel Nijs op nummer 20. Naast nummer 20 waren er in 2009 nog altijd fruitbomen. (GoogleMaps, foto’s van april 2009)

Hoeve Nijs was de allerlaatste overgebleven hoeve van gehucht De Verbrande Hoeve en het allerlaatste overgebleven huis van de Verbouwdehoevestraat. Beide werden verzwolgen door verkavelingen. Zijn fruitgaard zal nog wel een tijdje in het geheugen van veel Edegemnaars blijven hangen en zijn afstammelingen zullen het nog wel een tijdje levendig houden.

Ook wij van het historisch archief.

Het afscheid

Op een sombere dag in november van het jaar 1970 waren de families samen in Hoeve Nijs, waar ze 41 jaar leefden. Toen vertrokken ze een voor een naar huis, een ander huis. Jef Nijs draaide, en dat voor de allereerste keer, de altijd gastvrije open deur op slot. Kleinzoon Jos, verstopt achter de kersenboom, zag het als enige gebeuren. Wat moet er zich in het hoofd van vava hebben afgespeeld?

Als het vandaag nog in het hoofd van Jos zit …

Zoals in het begin aangegeven, is dit verhaal een deel van het volledige historische verhaal. Wil je je alsnog onderdompelen in de uitgebreide historiek en de vele anekdotes die erg leuk zijn, volg dan deze link voor de volledige versie.

Peter Crombecq, juni 2026

Met dank aan Hilde en Jos Steynen, Luc, Peter en Ward Nijs, Erik Laforce en alle vrijwilligers van het Historisch Archief.

Dit verhaal is een bijdrage aan “Edegems verleden, bewaard voor de toekomst” van het Historisch Archief Edegem. Het Historisch Archief is toegewijd aan het behoud van het papieren en digitale geheugen van Edegem. Door het verzamelen, inventariseren en digitaliseren van documenten, boeken, foto’s, tijdschriften, plannen en meer, zorgt het Historisch Archief ervoor dat de geschiedenis van Edegem bewaard blijft voor toekomstige generaties.

https://www.historischarchiefedegem.be/

Disclaimer

Het verhaal is gereconstrueerd op basis van een aantal bronnen. Ik ben me ervan bewust dat nieuwe informatie uit andere bronnen het verhaal kan aanvullen, nuanceren of aanleiding kan geven tot aangepaste inzichten.

Referenties

^[i] Historisch Archief Edegem, Peter Crombecq, “Het Edegemse gehucht De Verbrande Hoeve, verzwolgen door de tijd”, te raadplegen via https://www.historischarchiefedegem.be/post/het-edegemse-gehucht-de-verbrande-hoeve-verzwolgen-door-de-tijd

^[ii] Historisch Archief Edegem, Peter Crombecq, “Waar spookte Manke Lies?”, te raadplegen via https://www.historischarchiefedegem.be/post/waar-spookte-manke-lies

^[iii] Belangrijke bronnen zijn de parochieregisters, de akten van de burgerlijke stand en de bevolkingsregisters.

^[iv] Ward Nijs & Pierre Hens, “Edegem in de verf gezet”, (Edegem: Gemeente Edegem, 2012), ‘Een appeltje voor de dorst’

^[v] Ward Nijs & Pierre Hens, “Edegem in de verf gezet”, o.c., ‘Van Turkse mutsen en warme kanonballen’

^[vi] Historisch Archief Edegem, Peter Crombecq, “Oude hoeves en de boerengemeenschap in de Kattebroeken van toen”, te raadplegen via https://www.historischarchiefedegem.be/post/oude-hoeves-en-de-boerengemeenschap-in-de-kattebroeken-van-toen

^[vii] Pierre Hens, “Edegem in alle straten”, (Edegem: Davidsfonds, 2022), p. 294

^[viii] Historisch Archief Edegem, Gemeenteverslag commissie Edegem, vergadering 6 juli 1970, punt 2, aankoop grond voor recreatiegebied.